Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Krakowie 1939 - 1956

Imię: Edward

Nazwisko: Bzymek-Strzałkowski

Pseudonim: Bazyli, Grudzień, Wiąz, Wolski

Organizacja: Związek Walki Zbrojnej, Armia Krajowa, Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość,Brygady Wywiadowcze

  • Imiona rodziców:
  • Data zatrzymania: 22.8.1946
  • Data urodzenia: 12.10.1912
  • Miejsce urodzenia:
  • Data śmierci: 1980

Biogram

Edward Bzymek pseudonim „Bazyli”, ,,Grudzień, „Wolski”, „XII”, urodził się 12 października 1912 r. w Wymysłowie k. Opatowa, jako syn Józefa i Katarzyny z d. Wojtala Przez trzy lata studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Po przerwaniu studiów pracował w przemyśle na terenie Centralnego Okręgu Przemysłowego. W kampanii wrześniowej 1939 r. brał udział, jako ochotnik w szeregach samodzielnego baonu piechoty z Hrubieszowa. Potem przeszedł na Węgry. Stamtąd po przeszkoleniu konspiracyjnym wrócił do okupowanej Polski. Od stycznia 1940 r. działał w wywiadzie Okręgu Kraków Związku Walki Zbrojnej (ZWZ). Następnie objął funkcję zastępcy szefa kontrwywiadu ZWZ na miasto Kraków. Rozpracowywał niemieckie służby bezpieczeństwa, gestapo, placówki kripo oraz agentów hitlerowskich zwerbowanych wśród ludności polskiej. Jesienią 1941 r. przeszedł do kontrwywiadu wojskowego w Krakowie. Następnie został szefem tamtejszych Brygad Wywiadowczych (BW), zbierających informacje o charakterze społeczno — politycznym, które rozpracowywały między innymi siatki komunistyczne. Od wiosny 1945 do sierpnia 1946 r. na terenie Obszaru Południowego nadal pełnił nadal funkcję szefa Brygad Wywiadowczych, podporządkowanych kolejno organizacji „NIE”, Delegaturze Sił Zbrojnych, a następnie Zrzeszeniu Wolność i Niezawisłość (WiN). Przeorganizował zagrożone infiltracją Urzędu Bezpieczeństwa (UB) komórki BW funkcjonujące na Górnym Śląsku i w Małopolsce. Usiłował również wyjść z siatką organizacyjną na Pomorze i do centralnej Polski. Od grudnia 1945 r. przy pomocy Biura Studiów II ZG WiN opracowywał sprawozdania miesięczne z sytuacji w kraju, przesyłane dla polskich władz wojskowych na uchodźstwie. Dostarczał materiały informacyjne dla „Informatora”, wewnętrznego biuletynu WiN, rozsyłanego do poszczególnych okręgów obszaru Południowego. Uczestniczył w odprawach instruktażowych organizowanych przez pik. Franciszka Niepokólczyckiego w Zabrzu i Bytomiu. Mieszkał wtedy w zakonspirowanym lokalu przy ul. Garncarskiej 10 w Krakowie. 22 sierpnia 1946 r. został aresztowany przez funkcjonariuszy krakowskiego Wydziału III Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (WUBP). Zatrzymano go w zasadzce domowej zorganizowanej przy ul. Jasnej 5 w Krakowie w mieszkaniu Wiktora Langnera (aresztowanego dzień wcześniej). Natychmiast został poddany przesłuchaniom w Wydziale III WUBP Kraków. Był torturowany przez śledczych w celu ujawnienia miejsca ukrycia archiwum BW oraz podania struktury obsady personalnej siatki konspiracyjnej. W dniu zatrzymania, podczas przesłuchania, wyskoczył z III piętra aresztu śledczego WUBP, doznając złamania obu rąk i nogi. Po wyleczeniu w szpitalu został przetransportowany z powrotem do krakowskiego WUBP. Postępowanie formalnie wszczął naczelnik Wydziału śledczego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) ppłk Józef Różański. Przesłuchania prowadził ppor. Jerzy Kędziora ze specjalnej grupy śledczej MBP przybyłej z Warszawy. 7 lipca 1947 r. śledczy sporządzili akt oskarżenia. 10 września 1947 r. o godz. 18, w tzw. procesie krakowskim II ZG WiN i PSL, został skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie pod przewodnictwem ppłk. dra Romualda Klimowieckiego na trzykrotną karę śmierci. Ławnikami byli mjr Jan Zabłocki i mjr Józef Małachowski. Zsowietyzowany skład sędziowski zasiadał jeszcze za stołem z krucyfiksem. Oskarżał go zastępca naczelnego prokuratora ludowego Wojska Polskiego (WP) płk Stanisław Zarakowski, żądając najwyższego wymiaru kary. W uzasadnienia orzeczenia napisano: „Sąd wziął pod uwagę duże napięcie złej woli oraz kierowniczą rolę wprowadzeniu wywiadu”. Wyrok złagodzono do 15 lat więzienia. Rozprawy sądowe obszernie relacjonowała prasa partyjna zarówno ogólnopolska, jaki regionalna. Informacje z procesu zamieszczał również wydawany w Londynie emigracyjny „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza”. Po wyroku był więziony we Wronkach, Poznaniu i na Mokotowie w Warszawie. Został zwolniony 27 sierpnia 1956 r. Zamieszkał w Wesołej k. Warszawy. Zmarł w 1980 r. w Wesołej k. Warszawy.

Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi. W 1991 r. Rada Miasta Krakowa nadała jego imię jednej z ulic na krakowskim osiedlu Zarzecze.

 

Bibliografia:
Z dziejów komunistycznego terroru - wyrok w sprawie przeciwko członkom II ZG WiN, "Zeszyty Historyczne WiN-u 1992, nr 1, Kraków, s. 127.